Buradasınız
Ana Sayfa > Arkeoloji > UNESCO’dan Hevsel Bahçeleri ve Diyarbakır için Türkiye’ye ‘kırık not’: 1 Şubat’a kadar süre verildi

UNESCO’dan Hevsel Bahçeleri ve Diyarbakır için Türkiye’ye ‘kırık not’: 1 Şubat’a kadar süre verildi

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), 2015 yılında Dünya Kültür Mirası Listesi’ne aldığı Diyarbakır surları ve Hevsel Bahçeleri‘ndeki tahribat yüzünden, her iki alanı da “Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi’ne almaya hazırlanıyor. UNESCO, Diyarbakır surları ve Hevsel Bahçeleri’nde “restorasyon” adı altında yürütülen ancak uzmanların yıllardır tahribat ve betonlaşma nedeniyle tepki gösterdiği çalışmalar nedeniyle Türkiye’ye “kırık not” verdi.

UNESCO heyeti, Suriçi’nde ve Hevsel Bahçeleri’nde yürütülen “restorasyon” çalışmalarının, Dünya Kültür Mirası Listesi’ne alınma kriterlerinden biri olan ‘Üstün Evrensel Değer‘e (ÜED) zarar verdiğine kanaat getirdi.

KÜLTÜR BAKANLIĞI’NA SERT ELEŞTİRİLER

UNESCO’nun 9 Eylül’de Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’da yapılacak Kültürel Miras Merkezi toplantısında kesinleştirmeyi planladığı taslak rapora Artı Gerçek ulaştı. Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi‘ne alınacak diğer kültürel mirasların da değerlendirildiği raporda, Diyarbakır konusunda Türkiye’ye sert eleştiriler yöneltiliyor.

Eleştiriler arasında, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı” projesinde arkeolog bulundurmaması, Hevsel Bahçeleri’nin Diyarbakır kenti ile toplumsal bağının kopartılmış olması, Suriçi’nin Üstün Evrensel Değeri’nin zarar görmüş olması yer alıyor.

ANKARA’YA 1 ŞUBAT’A KADAR SÜRE VERİLDİ

Taslak rapora göre UNESCO, Türkiye’den 1 Şubat 2024 tarihine kadar bölgedeki koruma çalışmaları konusunda güncel bir rapor da talep ediyor.

‘DEĞİŞİKLİKLERİN ÇOĞUNU DEVLET HAYATA GEÇİRDİ’

Raporda öne çıkan eleştiri ve tespitler şöyle:

  • Raporun sonuç kısmında, Diyarbakır surları ve Hevsel Bahçeleri’nin kendilerinde, etraflarındaki tampon bölgelerde ve bulundukları ortamda, Dünya Kültür Mirası Listesi’ne alındıkları 2015 yılından bu yana önemli değişiklikler yapıldığı belirtilerek, “Bu değişikliklerin büyük çoğunluğu, doğrudan devletin hayata geçirdiği projelerden kaynaklandı” deniliyor.

‘YETERLİ ARKEOLOG BULUNDURULMADI’ ELEŞTİRİSİ

  • UNESCO, Diyarbakır İç Kale Artuklu Sarayı Kazısı’nın uluslararası arkeolojik standartlara uygun şekilde yapıldığını ancak diğer çalışmalarda arkeolog bulundurulmadığını vurguluyor: “Burçların üst kısmındaki odaların yeniden kullanımı için yürütülen çalışmalarda arkeolog bulundurulmaması, mülke dair bilgilere katkıda bulunabilecek önemli dokunun kaybedilmesine yol açtı.”
  • Raporda, Suriçi’nde bir park oluşturulması için yapılan çalışmalarda, Roma döneminden kalma amfitiyatronun taşınması ihtimali gibi olası adımlar için gerekli çevre etki değerlendirmesinin ve araştırmasının yapılmadığı aktarılıyor. Aynı şekilde, Hazreti Süleyman Camii‘nin (Kale Camii) çevresinde 1930’lardan kalma yapıların yıkılması sırasında da arkeolojik araştırma yapılmadığı vurgulanıyor.

‘ON GÖZLÜ KÖPRÜ’NÜN ÜSTÜN EVRENSEL DEĞERİ EROZYONA UĞRADI’

  • UNESCO, 2015’ten beri söz konusu alanda devlet tarafından yürütülen çeşitli inşaat, peyzaj ve altyapı projelerinin (Üstün Evrensel Değer’i “ciddi biçimde erozyona uğrattığını” belirtiyor, buna 1500 yıllık On Gözlü Köprü’nün de dahil olduğunu kaydediyor.
  • Taslak raporda, Anzele Suyu‘nda planlanan değişikliklerin de Üstün Evrensel Değer’e olumsuz yansıma riski bulunduğu vurgulanarak, Dünya Kültür Mirası Merkezi ile işbirliği içinde, derinlemesine bir değerlendirme yapılması çağrısı yer alıyor.

‘HEVSEL BAHÇELERİ’NİN KENT İLE BAĞI KOPTU’

  • UNESCO heyeti, Hevsel Bahçeleri ve Suriçi’ndeki peyzaj çalışmalarına da kırık not vermiş. Raporda, “Hevsel Bahçeleri ile bir zamanlar besledikleri kent arasındaki bağın zarar gördüğü” ve bu durumun Üstün Evrensel Değer’i ciddi biçimde zedelediği belirtti. Raporda, planlanan diğer değişikliklerin bu durumu daha da derinleştirme riski bulunduğu aktarılarak, “Daha fazla zararın engellenmesi ve Hevsel Bahçeleri, kent ve kentte yaşayanlar arasındaki ilişkinin yeniden tesis edilmesi için acil eylem” çağrısında bulunuluyor.

‘SURİÇİ’NİN YÜZDE 40’I YIKILDI’

  • Taslak raporda, UNESCO’nun Türkiye’ye 2016 tarihli koruma planından vazgeçip planın 2012 versiyonuna dönme çağrılarının karşılık bulmadığı belirtiliyor. Bu durumun en öne çıkan örneği olarak ise Suriçi  gösteriliyor.  Rapora göre, alanın Dünya Mirası Listesi’ne alındığı 2015’ten bu yana Suriçi’nin yüzde 40’ı yıkıldı. Bu durumun Üstün Evrensel Değer’e büyük zarar verdiğini belirten UNESCO, “Test edilmeyen projeler (ki buna tarihi yapıların zaman zaman invazif şekilde restore edilmesi de dahil) yoluyla gerçekleşen bu erozyon, Komite’nin tekrar tekrar dile getirdiği endişelere ve Üstün Evrensel Değer odaklı etki değerlendirme prosedürlerinin yokluğunda gerçekleşti” diyor

‘AYNI BOY VE GÖRÜNTÜDE KORUMAK YETERLİ’ TAVRINA TEPKİ

  • UNESCO raporunda, Suriçi tampon bölgesinin sadece morfolojik (biçimsel) açıdan, tarihsel boyutu ve görüntüsüyle muhafaza edilmesinin yeterli olacağı ve yüzyıllar içinde evrilmiş kentsel dokunun değiştirilmesinin Üstün Evrensel Değer’e zarar vermeyeceği varsayımının hatalı olduğu vurgulanıyor. Bu varsayımın, surları “sadece tarımsal üretim alanları ile çevrili” bir yere indirgediği belirtiliyor.
  • Buna karşılık, Suriçi’nin UNESCO tarafından Helenistik, Roma, Sasani, Bizans ve Osmanlı dönemlerinden bugüne dek çevresiyle birlikte ele alınması gereken bir alan olarak görüldüğü vurgulanıyor: “Suriçi, Diyarbakır Surları’nın bütünlüğünün ve dolayısıyla alanın Üstün Evrensel Değeri’nin tam olarak desteklenmesi açısından hayati bir rol oynuyor. Yakın zamanda inşa edilen yol ve Turistik Tur Rotası, Suriçi ile surların ilişkisini daha da kesintiye uğratmıştır.

‘TEHLİKE YAKIN, 2012 TARİHLİ PLANI UYGULAYIN’

  • Daporda, Türkiye’yi ziyaret eden UNESCO heyetinin Dünya Mirası Listesi’ndeki alanın yönetilme biçiminin gözden geçirilmesi kanaatine vardığı vurgulanıyor;  Ankara’ya 2012 tarihli koruma planına geri dönme çağrısı yapılıyor: “Heyet, bütünlüğün, kültürel önemin ve destekleyici tarihsel dokunun ciddi biçimde kaybolması nedeniyle, söz konusu alanın yakın bir tehlike ile karşı karşıya bulunduğu sonucuna vardı. Alanın Üstün Evrensel Değeri, mevcut planlama kontrolleri altında izin verilen ve yasal olarak tasarlanan planlardan kaynaklı bir tehlike altında.”
  • Taslak raporun sonuç bölümünde, devletin son yıllarda bölgeyi koruma girişimlerinde bulunmasının övgüye değer olduğu ancak Dünya Mirası Listesi’nde yer alan alanın Üstün Evrensel Değeri kriteri açısından ele alınmadığı vurgulanıyor.

Diyarbakır surları ve Hevsel Bahçeleri‘nin Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi‘ne alınmasının tavsiye edildiği bu bölümde, UNESCO’nun endişe duyduğu noktalar şöyle listelendi:

  1. Dünya Mirası Listesi’ndeki alanın ayrılmaz bir parçası ve buranın Üstün Evrensel Değeri’ni destekleyen temel bir nitelik olan Hevsel Bahçeleri’nin işleyişi ve morfolojisi;
  2. On Gözlü Köprü ve Dicle nehri kıyılarının hem taşınmaz içinde hem de tampon bölgesinde inşaat, çevre düzenleme ve altyapı projelerinin uygulanması;
  3. Alandaki ve tampon bölgesindeki mahallelerin büyük ölçekli yıkımı ve yeniden inşası veya dönüştürülmesi, bu durumun geleneksel yerel halk ile Hevsel Bahçeleri arasındaki sosyal ilişkiyi fiilen yok etmesi;
  4. Surların iç çeperine yol ve turistik tur rotası inşa edilmesi,
  5. Tahribata yol açan restorasyon çalışmaları.”

TÜRKİYE’DEN NE İSTENİYOR?

UNESCO, tüm bu tespitler nedeniyle söz konusu alanı 2015’te Dünya Mirası Listesi’ne aldıkları dönemden bu yana Üstün Evrensel Değer’in korunamadığını belirtti. Türkiye’nin kentsel tasarım, peyzaj ve altyapı projeleri konusunda bağımsız değerlendirmeler yapması gerektiğini vurguladı. Raporda, tüm projelerin profesyonel arkeologlar ve koruma uzmanları tarafından yürütülmesi ve bu tür projelerin ayrıntılarının UNESCO’ya bildirilmesi gerektiği de belirtildi.

Tıklayınız: Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası ve Geçici Listesi’nde yer alan kültür varlıkları

UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu)

Birleşmiş Milletler topluluğuna bağlı bir sosyal örgüt niteliğine olan UNESCO kısaltmasının açılımı, United Nations Educational Scientific and Cultural Organization. Dilimize Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu olarak geçmiştir.

Amacı, birleşmiş milletler üyeleri arasında eğitim, bilim, kültür alanlarında işbirliği oluşturup, kesişim oluşumunu sağlamaktır. İnsanlığın ortak mirasına ait en önemli örneklerin bulunduğu Dünya Mirası Listesi ise, gezegenin tarihinin zenginliği ile doğasının çeşitliliğini kutluyor. Birçok farklı kritere göre seçilen bu yerler tarihi, doğal ya da bilimsel açılardan çok önemli rollere sahipler. UNESCO bu şekilde, bazıları herkes tarafından çok da bilinmeyen bu yerlere hak ettikleri değeri verip daha görünür olmalarını sağlıyor.


Ekoloji Birliği
Ekoloji Birliği; yaşama yönelik artan tehditlere karşı, yurt genelinde faaliyet gösteren bir çok ekoloji örgütünün bir araya gelmesi ile 2018 yılında oluşmuştur. Amacı; birlik ve dayanışma temelinde ekoloji mücadelesini yükselterek, daha güçlü şekilde doğayı ve yaşamı savunmaktır.
https://ekolojibirligi.org

Bir yanıt yazın

Top